WAAT? Dagknaller: LOOkX Eyeliner & Eyebrow Pencil

Stel je voor: een jurkje dat je 10 jaar kunt dragen zonder dat de kleuren vaal worden, en zonder dat het gaat rafelen. Schoenen die je 10 jaar kunt dragen…

…voor de eerste slijtage zichtbaar is. Met zo’n duurzaamheid, zou er nog mode zijn? En zouden wij willen leven in een wereld zonder mode?

Zo zat ik te filosoferen tijdens het lezen van de Zeitgeist Activist Guide, die ik las na het zien van de documentaire Zeitgeist: Addendum, en het rondneuzen op de website van het Venus Project. Kort uitgelegd, Zeitgeist en het Venus Project staan voor een duurzame maatschappij waarin de economie niet draait om winst of überhaupt geld zoals wij dat vandaag de dag kennen. In het door hen beschreven ideaal zouden wij leven in een wereld waarin wij allemaal gebruik maken van schone energie, waarin de aarde ons vaderland is en er geen grenzen zijn, en waarin wij geen armoe of criminaliteit meer kennen. Klinkt mooi, niet?

Wel, in de Zeitgeist Activist Guide wordt ook uitgelegd hoe onze huidige economie werkt. Er moet constant geld in omloop zijn omdat anders de consumptiecyclus stagneert, wat, volgens Zeitgeist, betekent dat producten opzettelijk gemaakt worden om uiteindelijk weer kapot te gaan. Bijvoorbeeld; als een auto 100 jaar zou meegaan, in plaats van de huidige gemiddelde 20 jaar, zou een autofabrikant geen lange levensduur hebben – in ieder geval niet in deze economie. Het geld zou immers niet op tijd bij het bedrijf komen om voort te kunnen bestaan. Dit zou funest zijn voor de economie, maar wel weer erg goed voor het milieu. Er zouden minder auto’s geproduceerd hoeven worden, wat ontegenzeggelijk betekent dat fabrieken minder afvalstoffen zouden produceren. Volgens Zeitgeist en het Venus Project is dit haalbaar als wij meer zouden investeren in technologie, in plaats van, bijvoorbeeld, fossiele brandstoffen.

In het geval van mode betekent dit het volgende: de techniek zou zodanig verbeterd zijn dat er nauwelijks mensenhanden aan het productieproces te pas zouden komen. Als gevolg zou de “consument” (tussen aanhalingstekens, want in deze ideale wereld zijn er geen consumenten) niet of nauwelijks hoeven betalen voor gedane arbeid; die vindt niet plaats. Daarnaast zouden de stoffen dusdanig verbeterd zijn dat zij langer mee zouden gaan, dus zouden wij minder kleding nodig hebben en minder stoffen verbruiken. Gezien deze stoffen dan niet meer schaars zijn, zou dit ook een daling in prijs betekenen. En al met al betekent dit eigenlijk dat er minder kleding op de markt zou zijn: minder aanbod omdat er minder vraag zou zijn, en minder vraag omdat onze kleding toch erg lang meegaat. Het zou bijvoorbeeld helemaal niet nodig zijn ieder jaar nieuwe seizoenskleding te kopen. Enfin, betreffende duurzaamheid, tot zover een goed verhaal. Maar zou dit een succes zijn?

Om daar antwoord op te kunnen geven zouden wij eerst eens moeten bedenken wat mode voor ons betekent. Wij, vrouwen, vinden het leuk om van kleding te kunnen wisselen, om keus te hebben tussen fleurige jurkjes en vale spijkerbroeken, tussen sexy laarzen en schattige sandaaltjes. En, natuurlijk, is het voor mannen tegenwoordig ook geen no-no meer om lekker met de mode mee te doen. Voor hen is er steeds meer keus op de markt: spencers, V-halzen, baggyjeans, sneakers, cowboyboots, enzovoorts enzovoorts. We vinden het leuk er goed uit te zien en ons volgens de laatste mode te kleden. Maar waar komt dit leuk vinden vandaan?

Hoewel misschien wat kort door de bocht, in de eerste instantie ligt het in onze natuur er zo goed mogelijk uit te willen zien. Simpel gezegd, wij willen ons voortplanten. Dus moeten we er zo aantrekkelijk mogelijk uitzien om een geschikte partner aan te trekken. En als we die eenmaal hebben gevonden, willen we er alsnog goed uit blijven zien – ook na de eventuele plaatsgevonden voortplanting. Het laatstgenoemde heeft dan weer te maken met het collectieve bewustzijn; waar de maatschappij zich op richt en daarin mee willen gaan. Richt de maatschappij zich voornamelijk op jonge mensen met voortplantingsdrang, en dus onder andere kleding, zal dit ook overgenomen worden door mensen die buiten die doelgroep vallen. We zijn immers kuddedieren; we willen erbij horen. Als kleding belangrijk is, zoals magazines en vele televisieprogramma’s bewijzen, willen wij goed gekleed gaan. En wat “goed gekleed” dan is, is natuurlijk een kwestie van smaak.

Daar komt bij dat kleding ook status geeft. Iedereen kent wel het gezegde “kleren maken de man”. Hoe beter het merk (en hoe duurder de kleding), hoe meer aanzien iemand heeft. Het geeft immers aan hoe een persoon in het geld zit en dus eigenlijk hoeveel maatschappelijke invloed die kan uitoefenen. Dit verklaart onder andere waarom de afwezigheid van de stropdas van Wouter Bos voor velen zo’n struikelblok was.

Last but not least: wij vinden het heerlijk om te shoppen. Om die schoenen die eigenlijk te duur waren voor een prikkie op de kop te kunnen tikken. Om twee jurkjes voor de prijs van één mee naar huis te nemen. Om ons te verheugen op het dragen van dat nieuwe shirt dat we zo mooi vinden. Om te combineren. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat shoppen bij vrouwen dezelfde stof losmaakt als chocola en verliefdheid. Kortom: we worden er gelukkig van.

Betekent dit dan dat wij minder gelukkig zouden zijn als wij niet meer konden shoppen? Volgens Zeitgeist en het Venus Project niet. In plaats van shoppen zouden wij juist meer tijd steken in onze hobbies en talenten: schilderen, schrijven, klussen, wiskunde, reizen, noem maar op. En eerlijk is eerlijk: daar worden we ook gelukkig van. Misschien wel gelukkiger dan van shoppen, omdat we niets uitgeven waarvan we ook hadden kunnen eten, maar ons juist bezighouden iets te bereiken wat voldoening geeft en waar we trots op kunnen zijn.

Bovendien kunnen we in zo’n duurzame maatschappij gedag zeggen tegen het schuldgevoel dat opborrelt als we een toch net iets te dure broek hebben gekocht. Alle kleding is immers letterlijk prijsloos: het kan in overvloed geproduceerd worden, is niet schaars. En in een wereld waarin geld geen rol speelt, is het verhaal van sociale status ook van de baan. Wij zouden niet langer aanzien verwerven door het “maken” van geld en het dragen van dure kleding, maar door het ontwikkelen van onszelf.

Het enige wat dan nog in de weg lijkt te staan is onze ijdelheid. Zelfs met aan variëteit aan keus in de winkels, zouden wij ons werkelijk beperken tot het nodige? Zou de collectieve notie van wat aantrekkelijk is veranderen, en meer om het innerlijk draaien? Zou de drang om ons in iets nieuws te steken simpelweg verdwijnen in een maatschappij met zulke andere prioriteiten, normen en waarden?

Het lijkt logisch om te zeggen van wel, maar dan is er nog altijd de vraag: hoe lang zal het duren en wat zal ervoor nodig zijn zo’n collectieve bewustzijnsverandering teweeg te brengen? De geschiedenis wijst uit dat zulke revolutionaire veranderingen vaak langzaam en meestal niet zonder geweld gaan, wat al met al een niet al te zonnig vooruitzicht is. Zelf zal ik niet zeggen dat mijn wereld ondersteboven gaat met het verdwijnen van het fenomeen mode, maar tot het zo ver is shop ik wel nog even door.